Amniosentez  nədir? Nə üçün edilir?

Amniosentez hamiləliyin 16-20-ci həftələri arasında ananın qarnının münasib yerindən nazik bir iynə ilə  dölün su kisəsinin içinə daxil olaraq  dölün olduğu  mühitdən 15-20 cc amnion mayesi götürülməsinə verilən addır.  Amniosentez də eynilə xorion xovların biopsiyası (CVS)  kimi ultrasonoqrafiya ilə birgə edilir. Əsasən amniosentezin edilmə səbəbi döldə xromosom pozğunluğu riskinin yüksək olduğu  hallar və ya mümkün bir genetik xəstəliyin aşkar edilməsidir. Misal üçün anada və anada çox ciddi bir xəstəliyin daşıyıcılığı olabilər. Bunlardan dəri xistəliklərindən olan ixtiozis qan xəstəlikləri — talassemiyadır və s. Amniosentezdən öncə ananın və atanın qanı yoxlanılır, hansı xəstəlik aşkar olunarsa məhs amniosentez ona yönəlik olar. Daha çox da ikili və dördlü testin nəticələrinin yüksək çıxması, ailədə Daun Sendromu və ya başqa xromosom quruluş qüsurlarının olması və ya təfsilatlı ultrasonoqrafiyada  xromosom qüsurunu düşündürəcək simptomların aşkar olunması sırasında da amniosentez edilməkdədir.

(videosunu izləmək üçün https://www.youtube.com/watch?v=RzstjFVWr80)

Ana bətnindəki dölün xromosom təyini (genetik diaqnoz)  necə edilir?  Etibarlılığı nə dərəcədədir?

Amniosentezlə götürülən amnion mayesindən hüceyrə kulturası edilərək bu hüceyrələrdən döldəki xromosom nahiyələri tədqiq olunaraq  genetik xəstəliyin təyini (genetik diaqnoz)  aparılır. Xromosom pozğunluqlarının xalq arasında ən çox məlum olanı Daun Sindromudur.

Tez-tez  xromosom analizi ilə dölə aid xromosom quruluşu 99.5%  etibarlılıqla müəyyən olunur və genetik diaqnoz 15-20 gün ərzində çıxır. Tez bir zaman ərzində nəticə alınmasını zəruri edən hallarda müəyyən xromosomlara aid nəticələrə FİSH və ya QF-PCR  metodu ilə baxılaraq genetik diaqnoz bir necə gündə qoyula bilir. FİSH və QF  PCR metodunun normal çıxıb tam xromosom analizinin normal çıxmama ehtimalı olduqca azdır (1/1000-dən azdır). Çox nadir hallarda hüceyrə kulturasında  material olmadığı hallarda ikinci bir cəhdə ehtiyac olur.

Hamiləlikdə istifadə edilən ikili test haqqlnda məlumat:

http://familia.az/ikili-test-%c9%99ns%c9%99-qalinligi/

Hamiləlikdə istifadə edilən üçlu test haqqlnda məlumat:

http://familia.az/uclu-test/

Hamiləlikdə istifadə edilən dördlü test haqqlnda məlumat:

http://familia.az/dordlu-test/

 

Amniosentezin  riski nədir?

Amniosentez  prosedurundan sonra ən çox rastlanan fəsadlar (problemlər)- infeksiya və su gəlməsidir. Əsasən, amniosentezdən sonra rast gəlinən düşüklərdə bu iki səbədən asılı olaraq baş verir. Amniosentezdən sonra orta hesabla düşük nisbəti 200-300 prosedurdan birində ola bilər, təxminən 0,33-0,5% təşkil edir. Bu rəqəmlər təcrübəli mərkəzlər üçün etibarlı olub, öyrənmə mərhələsində və ya təcrübənin az olduğu amniosentez prosedurun nadir hallarda aparıldığı  yerlərdə isə hamiləlik itki nisbətləri ən az 4-5 dəfə çoxdur.

Amniosentezin analoji metodlara görə mənfi cəhətləri hansılardır?

Amniosentezi, xromosom analizi üçün toxuma əldə etməyə dair metodlardan biri olan Xorion xovların biopsiyasına (CVS)  görə ən çox mənfi cəhəti hamiləliyin daha sonrakı həftələrində (hamiləliyin 16-cı həftəsindən sonra) edilə bilməsidir. Xorion xovların biopsiyası (CVS)  isə hamiləliyin 9-10-cu həftəsindən etibarən edilir. Təəssüf ki,döldəkixromosom xəstəliklərinin bir çoxunun hazırda müalicəsi yoxdur. Bilavasitə amniosentez və ya CVS nəticəsində  döldə xromosom pozğunluğu aşkar edilərsə, xromosom pozğunluğunun tipinə görə  ailənin də istəyi çərçivəsində  mövcud hamiləlik başa çatdırılmalıdır.  Hamiləliyin başa çatdırılması zəruri olan hallarda amniosentez edilən xəstələrdə hamiləliyi başa çatdırma prosesi  hamiləliyin 20-ci həftəsinə (5 aylıq hamiləlik) qədər uzana bilir. Xorion xovların nümunələməsində (CVS) isə tez nəticə əldə etmə metodları də tətbiq olunduğu təqdirdə hamiləlik hələ 10-13 həftə olarkən (2.5 aylıq hamiləlik)  daha asan və az təhlükəli olan abortla başa çatdırılır.  Halbuki amniosentezdən sonra 16-20-ci həftələrdə (4-5 aylıq hamiləlikdə) hamiləliyin başa çatdırılması abort olmayıb, erkən uşaqsalmaya səbəb olaraq edilir. Bu da aborta görə daha çətindir və hamilə ana üçün çox risk daşıyır.

CVS nədirhttp://familia.az/xorion-xovlarinin-biopsiyasi-cvs/

 

Amniosentez proseduru çətindirmi?

Amniosentez prosedurunda hiss ediləcək ağrı sadə bir iynə inyeksiyasından fərqli deyil. Amniosentez proseduru əməliyyat otağında aparılmayan təxminən 10-15 dəqiqə çəkən bir prosedurdur. Sterilizasiya üçün prosedurdan əvvəl antibakterial bir vasitə ilə prosedur aparılacaq nahiyənin təmizlənməsi kifayətdir. Müdaxilə ediləcək nahiyəyə anesteziya məqsədi ilə ikinci bir iynə vurmaq əhəmiyyətsizdir.

Amniosentez ən tez nə vaxt  (hamiləliyin hansı həftəsində) edilə bilər?

Amniosentez ən tez hamiləliyin 16-cı həftəsində edilə bilər. Texniki olaraq daha erkən həftələrdə edilməsi mümkün olmağına baxmayaraq, erkən həftələrdə edilən amniosentezlərdə) düşük riski nisbətləri 4-5%-ə çatdığı üçün  hamiləliyin 16-cı həftəsindən əvvəl edilməsi məsləhət görülmür.  Normal yoxlamada  da  hamiləliyin 16-cı həftəsindən etibarən (hamiləliyin 16-20 həftələri arasında)  edilir.

Amniosentez əkiz hamiləliklərdə də edilə bilərmi?

Amniosentez çoxdöllü hamiləliklərdə də (əkiz hamiləlik, üçəm hamiləliyi)  tətbiq oluna bilir. Əkiz hamiləliklərində yalnız bir amniosentez iynəsi ilə ilk dölün su kisəsinə daxil olaraq nümunə götürülməsindən sonra döllər arasındakı membrandan keçilərək digər dölün amnion mayesindən də nümunə  götürülə bilər. Bir iynə müdaxiləsi ilə iki dölün amnion mayesindən də nümunə götürülməsi (edilən iynə mayesinin azalması)  amniosentezdən sonra  baş verə biləcək mümkün problemləri (düşük, infeksiya və s.) azaldacaqdır.

Amniosentez  görüşünə gəlməzdən əvvəl nələr etməliyəm?

Amniosentezdən əvvəl xüsusi bir hazırlığa ehtiyac yoxdur. Lakin amniosentez görüşünə gəlməzdən əvvəl qan qrupunuzu və Hepatit B daşıma vəziyyətinizi bildiyinizdən əmin olun. Qan uyğunsuzluğu (Rh)  olan cütlüklərdə müdaxilədən sonra 72 saat ərzində hamilə analığa namizədə Anti-D immunoqlobulin (Rhogam) (qan uyğunsuzluğu iynəsi)  vurulması tövsiyə edilir.

Turab Canbaxışov